Özellikle İngilizce mütercimler için hukuk zor bir lokmadır çünkü İngilizce konuşulan ülkelerin yasal sistemi ile ülkemizin yasal sistemi farklıdır. Halen ülkemizde kullanılmakta olan medeni hukuk Roma İmparatoru Jüstinyen’in hazırlattığı kapsamlı bir külliyat olan ve o tarihte Avrupa’daki tüm hukuk sistemlerini bir araya toplayan “Corpus Juris Civilis”’e dayanır. Corpus Juris Civilis daha sonra Avrupa Kıtasındaki farklı hukuk sistemlerine temel olacak, Türkiye Cumhuriyeti de Medeni Hukuk’u Avrupa’dan adapte edecektir. Ülkemizinki de dahil, medeni Hukuka dayalı tüm hukuk sistemlerinde hukuk davalarının karara bağlanmasında mevzuat ve yasalar esas alınır.

Birleşik Krallık, Amerika Birleşik Devletleri, Avustralya ve Yeni Zelanda ve Kanada gibi Anglosakson kökenli ülkelerin hukuk sistemiyse Ortak Hukuktur (Common Law). Ortak Hukukta genel teamüller yazılı yasalara göre daha yüksek öneme sahiptir, yani Ortak Hukuk içtihatlara dayalıdır. Bu en temel yönüyle Ortak Hukuk Roma Hukukundan dolayısıyla da Medeni Hukuktan ayrılır.

Hukuki tercüme (daha doğru ifadeyle hukuk çevirisi) yapacak mütercimin doğru terminolojinin ötesinde, temel hukuk sistemlerini de tanıması ve hukuki mevhumların kökenini anlaması zorunludur. Özellikle İngilizce hukuk çevirileri, sadece farklı diller ve farklı kültürler arasında değil, farklı hukuk sistemleri arasında da birer köprü vazifesi göreceğinden, İngilizce mütercimin en azından temel hukuk bilgisine sahip olması, emsal metinleri araştırmaya zaman ayırması ve kullandığı terimlerin sadece karşılıklarını değil, kökenini de bilmesi şarttır.

Çeşitli Bölgelerdeki Hukuk Sistemleri: http://www.droitcivil.uottawa.ca/world-legal-systems/eng-monde.html 

Amerika Birleşik Devletleri’nde kayıtlı bir patentin tam metnini bulmak istiyorsanız: http://www.uspto.gov/patft/index.html sayfasını açın ve (patent numarası, mucidi, anahtar kelimeleri vs. gibi) dilediğiniz alanda arama yapın.

Avrupa’da kayıtlı bir patentin tam metnini bulmak istiyorsanız: http://ep.espace.com adresindeki EPO ve WIPO veritabanlarını araştırmalısınız. Burada Gelişmiş Arama seçeneğine tıklayarak pek çok kritere göre arama yapabilirsiniz.

Tüm dünyadaki patent büroları ve patent veritabanları ile ilgili bilgi almak için: http://patentinfo.european-patent-office.org/_resources/data/pdf/et05020.pdf dosyasını indirip kullanabilirsiniz. Bu kapsamlı raporda hem her ulusun kayıtlı patent bürosunun iletişim bilgilerini hem de bürolar tarafından yayınlanmakta olan dokümanların türlerini bulacaksınız.

İngilizce, Fransızca, Almanca, İspanyolca ve Rusça PCT Formları için: http://www.wipo.int/pct/en/forms adresini ziyaret edebilirsiniz. Bu faydalı sitede standart PCT formlarının metinlerini bulacaksınız.

USPTO rehberlerinin, kılavuz ve araçlarının bir listesi için: http://www.uspto.gov/web/patents/guides.htm Özellikle The Manual of Patent Examining Procedure dokümanını faydalı bulacağınızdan eminiz.

Güvenilir bir Almanca İngilizce terim bankasından faydalanmak ve diğer mütercimlerle fikir alışverişinde bulunmak için: http://dict.leo.org/pages.ende/about_en.html?lp=ende&lang=en Ayrıca bu sitede Almanca Fransızca ve Almanca İspanyolca terminolojiler de bulacaksınız.

Tüm dillerden İngilizceye patent çevirileri ile ilgili tartışmaları okumak ve katılımda bulunmak için: http://groups.yahoo.com/group/Patent_translators adresini ziyaret edebilirsiniz.

Japonca ve İngilizce patent çevirileri ile ilgili bir tartışma grubuna katılmak için: http://finance.groups.yahoo.com/group/patent_translation adresini ziyaret edebilirsiniz.

Finans sektöründe kullanılmakta olan terimler sürekli evrim geçiriyor. Pek çok finans terimi Türkçeleştirilmeden aynen kullanılıyor. Bunlar, finans ve bankacılık çevirilerinde geleneksel kaynaklarımız olan sözlüklerden ziyade, internet araştırması yapmamızı zorunlu kılıyor. Ancak internet kullanımı sırasında da son derece dikkatli olunması gerekiyor. Zira internette faydalı kaynaklar kadar yanlış kaynaklara rastlamak da mümkün.

Bu nedenle başvurduğumuz sitenin kimin, hangi kurum ya da kuruluşun sitesi olduğuna öncelikle dikkat etmemiz gerekiyor. Özellikle ulusal ve uluslararası finans kuruluşlarının ve kurumların internet sitelerinde dikkate değer terim bankaları bulabiliyoruz.
 
Ayrıca finans ve bankacılık alanında uzmanlaşacak mütercimin en azından giriş seviyesinde finans ve bankacılık bilgisine sahip olması gerekiyor. Pek çok özel eğitim kuruluşunun sunmakta olduğu finans ve bankacılık, yatırım, piyasalar vs. eğitimlerine katılarak bu ihtiyacımızı karşılamamız mümkün. Yine finans ve mali piyasalarla ilgili yayınları, yatırımcı ve borsa haberlerini ve piyasa tahminlerini takip ederek terminolojiye aşinalık kazanabiliriz. Faydalı olabilecek bir yöntem de daha sonra kullanılabilecek, kayda değer bir ifade ya da terim görüldüğünde not alınmasıdır. Böylece ileride ihtiyaç duyduğunuzda yerli yerinde kullanabilirsiniz.

Özellikle İngilizce finans ve bankacılık çevirileri yaparken kullanabileceğiniz kaynaklardan bazıları aşağıdadır:

Uluslararası Para Fonu’nun terim bankası: http://www.imf.org/external/np/term/index.asp
Global Investor Glossary (Birleşik Krallık): http://www.finance-glossary.com
Derivatives Dictionary: http://www.margrabe.com/Dictionary.html
New York Stock Exchange (üst kısımda Glossary sekmesine tıklayın): http://www.nyse.com
Investing Words: www.investorwords.com
JPMorgan Chase Investor Glossary: http://investor.shareholder.com/jpmorganchase/glossary.cfm
Street Authority Glossary: http://www.streetauthority.com./terms/glossary.asp

Aşağıdakilerin bir kısmı uzman mütercimlerin üyesi olduğu bir sitenin forumundan alınmıştır. Diğer bir kısmı profesyonel mütercimler tarafından yapılan çevirilerde kontrol sırasında rastlanan hatalardır. Öneride bulunanlar (maalesef hala) profesyonel anlamda çeviri yapmaktadırlar. Allah korusun diyorum.

	Details are arsonist's achilles' heel.
Yaran Tercüme	Kundakçı Achille'in topukları ayrıntıdır. VEYA Achille'in topukları, kundakçılığı yanında ayrıntıdır.
Olması Gereken	Detaylar kundakçının zayıf noktasıdır.

	over the counter (OTC) drugs
Yaran Tercüme	tezgah üstü ilaçlar
Olması Gereken	reçetesiz satılan ilaçlar

	kâr amacı gütmeyen kuruluşlar
Yaran Tercüme	organizations, which do not think of any profit
Olması Gereken	non-profit organizations

	iadeli taahhütlü posta ile gönderilir
Yaran Tercüme	sent by the feedback guarantee post
Olması Gereken	sent by registered mail with return receipt requested

	... registry of deeds
Yaran Tercüme	... senetler kütüğü
Olması Gereken	... tapu sicil (memurluğu)

	tansiyon düşürücü
Yaran Tercüme	tansion lowering VEYA tansion decreasing
Olması Gereken	antihypertensive

	20li süzen poşet çay
Yaran Tercüme	strained naylon bag tea (çevirmenin notu: 20li'yi oturtamadım)
Olması Gereken	20 tea bags (editörün notu: gerisini oturtmuş musunuz?)

Belgesel tadında...

Aşağıdakiler "bilgi kaynağı" olarak hayatımızda önemli birer yere sahip belgesel kanallarından alınmıştır. Çocuklarımız bunları seyrederek yetişiyorlar :)

	sperm whale
Yaran Tercüme	sperm balinası
Olması Gereken	ispermeçet veya kaşalot

	crime record
Yaran Tercüme	suç rekoru
Olması Gereken	sabıka kaydı veya suç sicili

	fire fighter
Yaran Tercüme	ateş savaşçısı
Olması Gereken	bildiğiniz itfaiyeci

 

Altyazı ve dublaj sanatı...

	suspect is a caucasian
Yaran Tercüme	şüpheli bir Kafkasyalı
Olması Gereken	şüpheli bir beyaz

	Grateful Death concert
Yaran Tercüme	muhteşem ölüm konseri
Olması Gereken	Grateful Death* konseri * Müzik gurubudur, özel isimdir; çevrilmez.

	Chemical Brothers concert
Yaran Tercüme	kimyasal biraderler
Olması Gereken	Chemical Brothers* konseri * Hakeza bu da özel isimdir; çevrilmez.

	here you are
Yaran Tercüme	işte buradasın
Olması Gereken	"buyurun" ya da "al bakalım"

	try other means
Yaran Tercüme	diğer anlamları dene
Olması Gereken	başka bir yol bul VEYA bul bir yolunu

Anglosakson diyarlarda çay fincanda içilir. Kaşık olarak da bizim tatlı kaşığımız kullanılır. Yani onların “tea spoon” (birebir çevirisi çay kaşığı) dediği aslında bizim tatlı kaşığımızdır. Uzman bir çevirmenin metin içerisinde geçen ölçü birimlerini de çevirmesi gerekir…

Haberin devamı: http://www.ntvmsnbc.com/news/431509.asp

NTV’nin internet sitesinde bugün yayınlanan bir haber TDK’nın özellikle medya çalışanları için “Yabancı Sözlere Türkçe Karşılıklar Kılavuzu” hazırladığını duyuruyor.

Ancak bu yabancı sözlerden ne kadarının hala yabancı olduğu tartışılır. Örneğin kılavuzda yerine “ülkücü” kullanılması önerilen idealist sözcüğü uzun yıllardır Türkçemizde kullanılıyor, değiştirilmesi bence abes. Ayrıca önerilen ülkücü sözcüğü de en az 30 yıldır milliyetçi ya da Turancı kesimi belirtmekte kullanılıyor. Pek çok idealist ülkücü olarak tanımlandırılmayı kabul etmeyeceği gibi, pek çok ülkücü de idealistlere ülkücü denilmesinden rahatsız olacaktır.

Gariplikler bununla da kalmamış, basketbol için sepet topu, voleybol için uçan top, fabrika için üretim evi (imalathanenin çağ atlamışı herhalde), anarşi için kargaşa ve terörist için yıldırıcı karşılıkları önerilmiş. Acaba bu kelimeler Türkçemizde yeni yeni arzı endam ettiği sıralar TDK neredeydi? Pek çoğu Türkçeye gireli 30 40 yıl olmuş, acaba bu saatten sonra bunlar değiştirilebilecek mi?

Bunların (şayet Türkçeleştirilmeleri gerekiyorsa) daha erken aşamada tespit edilip, en başından Türkçeleştirilmesi daha uygun olmaz mı?

Yine de bazılarının okuyucuda rahatsızlık yaratmadan çeviri ve yeminli tercüme metinlerinde kullanılabileceğini düşünüyorum. Aktüel yerine güncel, aktivite yerine etkinlik, amortisman yerine yıpranma payı, yuro ya da Euro yerine Avro kullanılabilir örneklerden; ama kimse benden öndelik istemesin, işlik çalışmasına davet etmesin. Ayrıca, hani CD lazer tekerdi? Neden yoğun disk oldu?

Orijinal haber metni: http://www.ntvmsnbc.com/news/445326.asp

Türk hukukunda yeminli mütercimin imzası tek başına muteber kabul edilmiyor. Hukuk mezunları (kimi durumda yaptıkları çeviriler de dahil) pek çok resmi belgeyi noter tasdikine ihtiyaç duymadan imzalayıp resmileştirebilmekteyken yeminli mütercimin imzasının üzerine bir de noter imzası gerekiyor. Meslekten olanlar noter tasdikinin metne şamil olmadığını (yani metnin içeriğinin doğruluğunu değil) mütercimin imzasını tasdik eder nitelikte olduğunu biliyor ve bunu müşterilerine izah etmeye gayret ediyorsa da, bu durum pek çok yanlış anlaşılmayı da beraberinde getiriyor (en basitinden "noter her dili biliyor mu ki" türünden sorular gibi).

Ayrıca çevrildikten sonra noter tasdikine gidecek metinler genel teamül gereği motomot tercüme ediliyor. Pek çok mütercim bunun nedeninin "yasalar" olduğunu iddia etse de aslında resmi çevirinin motomot olması gerektiğine dair ne bir standart var ne de bir yasa. Var olan aslında mütercimin kendini güvende hissetme ihtiyacı. Sonuç yanlış bir çeviri dahi olsa, motomot çeviriyi (yani kelime kelime çevrilmiş, sözlük tercümesini) kanun önünde savunmak maalesef daha kolay. Mütercim kelime kelime böyle söyleniyor, benim işim yorumlamak değil çeviri yapmak, yorum bu belgeyi inceleyecek hukukçuya aittir der ve çıkar işin içinden. Peki o belgeyi eline alan hukukçu, çevirinin kaynak diline vakıf mıdır ki sağlıklı bir yorum yapabilsin? Muhtemelen hayır.

Yeminli mütercim için güvenli bir liman olan motomot çeviri, çeviri müşterileri ve o çeviriye bel bağlayan taraflar içinse kabus olabiliyor.

İnsan beyni lineer değildir, dolayısıyla insan fikirlerinin ciddi bir biçim bozukluğuna uğramadan bir düzlem üzerine nakledilmesi de imkansızdır. Bilim adamlarının 60 küsur senedir uğraşmalarına rağmen tatmin edici düzeyde çeviri yapabilen bilgisayar programları geliştirememiş olması da bundan kaynaklanıyor.

Çeviri, cümle içerisindeki kelimelerin sözlük anlamlarının arka arkaya sıralanmasından ibaret değildir. Metni teşkil eden her cümle bağlam içerisinde ele alınır ve bağlamına göre çevrilir. Cümleyi oluşturan öğelerin birbirinden bağımsız tercüme edilip bir araya getirilmesi pek çok durumda çeviri yanlışlarına neden olacaktır.

Birleşik Krallık Dilbilim Enstitüsü’nün (IoLET) her yıl düzenlediği Çeviri Diploması (DipTrans – Diploma in Translation) için kayıtlar Mayıs ayında başlıyor.

DipTrans yeni mezun mütercimlerden ziyade en az birkaç yıl sektör deneyimine sahip profesyonel mütercimler için düşünülmüş lisansüstü seviyede bir yeterlilik sınavı. Bu sınavda başarılı olanlara verilen Çeviri Diploması mütercimin Ehil Dilbilimci (Chartered Linguist) olarak enstitüye üye olabilmesini ve Birleşik Krallık dahilinde kendi çevirilerini tasdik edebilmesini mümkün kılıyor.

DipTrans Türkiye’deki YÖK’e benzer işlevi olan Birleşik Krallık Yeterlilik ve Müfredat Makamınca (QCA - Qualifications and Curriculum Authority) akredite.

DipTrans sınavı İngilizce, Almanca, Fransızca, İspanyolca, İtalyanca, Rusça ve Çince başta Türkçe de dahil pek çok ile İngilizce arasında çeviri yapan mütercimlere yönelik olmakla birlikte, yeterli katılım olması durumunda farklı dil çiftlerinde (örneğin İspanyolca Türkçe gibi) yapılan başvurular da dikkate alınıp, özel bir sınav ayarlanabiliyor.

Detaylı bilgiyi enstitünün internet sitesinde bulabilirsiniz: http://www.iol.org.uk/

Tercüme edilmek üzere çeviri bürosuna gönderilecek olan metnin üzerinde genellikle pek bir kontrolümüz yoktur. Genelde, tercüme zarureti bu metinler yazıldıktan sonra ortaya çıktığından, eldeki malzemeyi aynen göndermekten başka çaremiz olmaz. Ancak, bazı nadir durumlarda metnin kaleme alındığı aşamada o metnin çeviriye gideceği bilinmektedir. Hakemli dergilerde yayınlanacak makaleler, internet sitesi içerikleri, yurt dışına gönderilmek üzere hazırlanan raporlar bu tür çevirilere birkaç örnektir. Metnin tercüme edileceğinin en başından beri bilindiği durumlarda, bazı püf noktalarına dikkat ederek, kaleme aldığınız metnin yabancı dillere en mükemmel şekilde tercüme edilmesine katkıda bulunabileceğinizi biliyor muydunuz?

Yazımını bitirdiğiniz metni çeviriye göndermeden önce mutlaka bir kez daha kontrol edin. Mümkünse, dilbilgisi kurallarını ve dilimizi iyi bilen birinden yardım isteyin. Kolay görünmekle birlikte, yazılı anlatım herkesin mükemmel yapabileceği bir iş değildir. Çeviriye gönderdiğiniz metnin mükemmel olması gerekmese de iletmek istediğiniz mesajları tam ve eksiksiz içermesi ve yanlış anlamalar doğurmaması şarttır.

Çalış baban gibi…
Türkçemizde tek bir noktalama işaretinin bile anlamı tamamen değiştirebileceğini unutmayın. Kişi genelde kendi kaleme aldığı yazıdaki hataları fark edemez. Genellikle ikinci bir kişi (bir mesai arkadaşınız, sekreteriniz, varsa bölümünüzün editörü…) tarafından yapılan kontrol ufak görünen pek çok hatayı tespit etmenizi sağlar.

Şayet dilimize hakim kimseyi ayarlayamıyorsanız, bu hizmeti çeviri büronuzdan talep edebilirsiniz. Bu tür hizmetler genellikle editörlük, kontrol ve benzeri adlar altında sunulmaktadır ve çoğu zaman cüzi bir ücrete tabidir –olası hataların sonuçlarıyla kıyaslandığında en başından kontrol ücreti ödemek çok daha ekonomik olabilir.

Ayrıca çevirmenler ve çeviri büroları özensiz kaleme alınmış metinleri genellikle daha yüksek tarifeden fiyatlandırır –daha fazla zaman, daha fazla emek = daha yüksek ücret).