Tercüme edilmek üzere çeviri bürosuna gönderilecek olan metnin üzerinde genellikle pek bir kontrolümüz yoktur. Genelde, tercüme zarureti bu metinler yazıldıktan sonra ortaya çıktığından, eldeki malzemeyi aynen göndermekten başka çaremiz olmaz. Ancak, bazı nadir durumlarda metnin kaleme alındığı aşamada o metnin çeviriye gideceği bilinmektedir. Hakemli dergilerde yayınlanacak makaleler, internet sitesi içerikleri, yurt dışına gönderilmek üzere hazırlanan raporlar bu tür çevirilere birkaç örnektir. Metnin tercüme edileceğinin en başından beri bilindiği durumlarda, bazı püf noktalarına dikkat ederek, kaleme aldığınız metnin yabancı dillere en mükemmel şekilde tercüme edilmesine katkıda bulunabileceğinizi biliyor muydunuz?

Çeviriye gidecek materyalleri hazırlarken kültürel atıflardan kaçınarak hem çeviri maliyetini düşürebilir hem de hedef dildeki metnin (nihai metnin) daha anlaşılır olmasını sağlayabilirsiniz. Kültürel atıflardan kastettiğimiz deyimler, atasözleri, desteklediğiniz futbol takımı hatta ulusal sporunuz gibi ülkenize, konuştuğunuz dile ve kültürünüze özgü tüm kavramlara yapılan vurgulardır.

Kıdemli mütercimlerin uğrak yeri bir internet sitesinde 25 yıllık Türkçeye çeviri deneyimine sahip bir tercüman "details are arsonist's Achille's heel" (detaylar kundakçının Aşil topuğudur) cümlesini önce "kundakçı Achille'in topukları ayrıntıdır" şeklinde çeviriyor, ardından son noktayı koyuyor: "Achille'in topukları, kundakçılığı yanında ayrıntıdır"… Bu hikayenin kahramanı mütercimin burada atıfta bulunulan kültürel kavrama yabancı oluşu (muhtemelen tercümeden dağılmış bir zihinle de birleşerek) büyük bir yanlış anlaşılmayı kaçınılmaz kılıyor: sonuç tercüme mizahı…

Yazınızda geçen bu tür kültürel kavramlar birebir çevrildiklerinde gülünç hatta yanlış olacaklarından bunların hedef dile uyarlanması gerekir ki o uyarlama da ancak hedef dili anadil seviyesinde bilip konuşan ve halen hedef dilin konuşulduğu ülkede yaşamakta olan bir mütercim tarafından yapılmalıdır. Daha kalifiye bir mütercim, sizin için daha yüksek çeviri maliyeti anlamına gelir. Hatta kimi durumlarda, kültürel öğe ve atıfların yabancı mütercim tarafından doğru şekilde algılanıp çevrilmesini teminen, yabancı mütercimin yapacağı çeviri işlemi bir Türk mütercimin koordinasyonu ile yürütülmelidir. Bu tür bir çalışma çok daha fazla emek ve zaman gerektireceğinden bütçenize ek masraf olarak yansıyacaktır.